Хүүхэд хүмүүжүүлэхтэй холбоотой Монгол ёс заншил, хорио цээр #13

Хүүхэд хүмүүжүүлэхтэй холбоотой Монгол ёс заншил, хорио цээр #13

Hүүхдэд “болох”, “болохгүй”-г мэдүүлэх, тэднийг осол гэмтлээс сэргийлэх, хүмүүс болон эд зүйлс, байгальтай зөв харилцахад сургах санаа зорилгыг  агуулдаг тул эртнээс өдөр тутмын амьдралдаа мөрдөж иржээ.

Зан төлөв, харилцаа

  • Үг дагавал ухаантай болно.Үлгэр дагавл цэцэн болно.

Үгнээс үг авна. Ухаанаас ухаан авна.

  • Хүүхдэд өвлүүштэй үг хэлж бай, үг чинь худал бол сэтгэлийн дөлийг бөхөөнө

  • худал хэлдэггүй, хүмүүсийн хооронд хов зөөдөггүй

  • ахмад хүний дээд талд суудаггүй

  • аав, ахынхаа дэргэд завилж суудаггүй

  • хүний өмнүүр орж ярьдаггүй

  • зочны өмнүүр гүйдэггүй

  • хүний юмыг зөвшөөрөлгүй авдаггүй

  • хүний толгой, малгайд хүрдэггүй

  • хүн рүү хуруугаараа зангаж ярьдаггүй

  • хүний хийморь лундаа мөрөнд нь байх учир настны мөрөнд хүрдэггүй

Эмх цэгц

  • аяга, тавгаа хураалгүй, замбараагүй хонуулбал өрөнд орно

  • цүнхний амыг онгорхой орхивол гарз гарна

  • ороо хураалгүй орхивол тэр өдөртөө ажил нь бүтэхгүй

  • авдрын тагийг онгорхой орхивол гарз гарна

  • халбагаа аягандаа хийж үлдээвэл ажил бүтэхгүй

хооллолт

  • цайгаа уулгүй дутуу охивол амны хишгээ барна

  • зогсоогоор, тэр тусмаа өглөө ингэж цай уувал тэр өдрийн ажил бүтэхгүй

  • хэвтээгээрээ хоол идвэл өвчин тусна

  • буруу харж сууж хоол идвэл бусадтай хэрэлдэнэ

  • цагаан будаа асгаад түүхгүй бол ширхгийн тоогоор өрөнд орно

эрүүл ахуй

  • хуруугаа хөхвөл шүд нь унана

  • самандаа сэвээ үлдээвэл ажил нь бүтэхгүй

  • зуухны үүдэнд хогтой хонодоггүй

  • эмэгтэй хүн үснийхээ үзүүрийг амандаа хийвэл зовлонд унана

  • орой усанд явбал муу юманд хорлогдоно

  • эмэгтэй хүн завилж суувал нөхөрт гарахгүй

  • хоёр хүн хөлийнхөө улыг нийлүүлбэл муудалцана

  • тургивал усан бороо орно

эд юмтай харилцах

  • босгон дээр гишгэвэл тэр айлдаа гарз дуудна

  • хаалга савбал муу юм цуглана

  • хаалга алдалбал  олзны үүдийг хаагдана

  • тогтгоноос зүүгдвэл зовно

  • хана дөрөөлбөл гал голомт сүйднэ

  • багана түшвэл  зовлон үүрнэ

  • давс асгавал зуурдын гай ирнэ

  • аягаа харшуулбал хэрэлдэнэ

  • ширээ, авдар дээр суувал өрөнд орно

  • хүүхдийн хувцас гадаа хоновол муу юм шүгэлнэ

  • уурган дээгүүр гишгэвэл мал үхнэ

Осол гэмтлээс сэргийлэх

  • хайчны ам ангайлгаж тавибал хонинд чоно орно

  • бороо ороход хаалга голлож суувал аянганд цохиулна

  • тулга тойроод гүйж харайвал голомтоо сүйдэлнэ

  • харанхуй шөнө, харуй бүрийгээр үс, хумсаа авбал замд төөрнө

  • галаар тогловол гай ирнэ

  • хутга мэсний ирийг дээш нь харуулж тавибал хэрүүл тэмцэл болно

  • хайч, хутганы үзүүрийг хүн рүү харуулбал хэрүүл болно

  • унинаас зүүгддэггүй чихээ төмрөөр ухвал буян барагдана

Байгалтай харилцах

  • амьтан, хорхой шавж албал нүгэл болно

  • газар шороо хөндөж сүйтгэвэл түүний эзэн садваг хилэгнэнэ

  • усанд цагаа оруулбал лус савдаг хилэгнэнэ

  • галд хог, хувцас, хоол, ундны үлдэгдэл хийвэл галын бурхан хилэгнэнэ

  • гал руу сонгины хальс хийвэл эцэг малын нүд сохорно

булгийн эхэнд гэрээ баривал лус хилэгнэнэ гэж үзэж ханддаг билээ